De rijke geschiedenis van Landgoed Velserbeek

velser 1

Velserbeek kent als buitenplaats een lange geschiedenis. Buitenplaats Velserbeek stamt uit het jaar 1544. De hofstede is op dat moment in het bezit van het regenten-geslacht Ramp, dat zelf het Huis Rollant bewoonde in Overveen en waarvan de leden belangrijke bestuurlijke functies uitoefenen in de stad Haarlem.

In 1628 wordt deze familie Ramp zelfs verheven in adelstand en laat zich vanaf dan Ramp van Rollant noemen. Begin 18e eeuw zou de famile Ramp van Rollant echter roemloos ten onder gaan aan hoge schulden die niet betaald konden worden. In 1639 wordt de hofstede verkocht aan de rijke Amsterdamse koopman Jerimias van Keulen voor 7500 gulden. Van Keulen liet zich later Van Collen noemen.

Van Keulen was erg rijk en had een gezin van 15 kinderen. Hij liet de hofstede uitbouwen tot een buitenplaats met het huidige herenhuis en de siertuinen. Het park werd aangelegd in de Franse stijl “Le Notre”. Als hij in 1668 failliet gaat wordt, hij gedwongen afstand te doen van Velserbeek. In vergelijking met de bezittingomschrijving van 1639 is Velserbeek onder Van Keulen uitgegroeid tot een riante buitenplaats met een “groot huis, hovenierswoning, stalling voor zes paarden, hooi en wagenhuis, plantagie, boomgaard, bloem en moestuin, vlindertuin en het erf”.

Vele jaren daarna kende Buitenplaats Velserbeek een aantal opvolgende eigenaren die hun bezitting aanzienlijk gingen uitbreiden en de bestaande tuinen werden omgevormd. In 1761 bevatte de hofstede een herenhuis, paarden en koeien stallen, koets en wagenhuis, oranjerie (nu Theeschenkerij), tuinmanwoning, schuur, speelhuis, beplanting, broeikassen, een perceel duingebied, een stuk bos genaamd “de Vinkenkroft” met een daarin gelegen “vinkenbaan” en “vinkenhuis” en de binnen Velserbeek gelegen werkmanswoning “De Blink”.velser 2

In 1769 kocht de rijke Amsterdammer Frans Jacob Berg, die Kapitein-Ingenieur in dienst van de VOC in Batavia was, voor 16.600 gulden Velserbeek. Berg was gehuwd met Amalia Maria Goll van Franckenstein.

Frans Jacob Berg stierf in 1775 en zijn weduwe zet Velserbeek te koop in de Oprechte Haerlemmer Courant. Echter ziet zij van de verkoop af. In 1781 verkoopt zij Velserbeek aan haar vader Johan Goll van Franckenstein senior voor 27.000 gulden.

Johan Goll van Franckenstein senior was getrouwd met Maria Wilkens. Johan was oorspronkelijk betrokken bij een Duits bankiershuis en werd niet veel later een bekende Amsterdamse bankier, kunstkenner en kunstverzamelaar. Johan was ook nog eens een invloedrijke financiële expert, want hij behartigde de financiële belangen van de Oostenrijkse keizerin Maria Theresia die hem als teken van waardering in de adelstand verhefde. Het werd Johan toegestaan om “van Franckenstein” aan zijn familienaam toe te voegen.

Na het overlijden van Johan Goll van Franckenstein senior in 1785 neemt Goll Junior het vrijwel direct het eigen initiatief om de geometriche tuin te gaan inrichten in de stijl van het Engelse landschap met sierelementen als een kluizenaarhut, een ruïne, Chinees schellenhuisje en een jeneverhuisje. De tuin liet hij ontwerpen door Johan Georg Michaël, de tuinarchitect van Beeckestijn.

Goll junior werd meteen na het vertrek van Napoleon, raadslid van Amsterdam en lid van de Provinciale Staten van Noord-Holland. In 1818 verhief Koning Willem I hem in de adelstand met de titel “jonkheer”. Goll Junior stierf in 1821. Tot aan het jaar 1832 bleef Velserbeek in bezit van de erven Goll van Franckenstein.

OLYMPUS DIGITAL CAMERAIn 1832 verkopen de erven van de familie Goll, Buitenplaats Velserbeek aan Wilhelmina Phlippina Willink, die sinds 1831 de echtgenote van Ernst Louis Baron van Tuyll van Serooskerken was. Willink liet een hertenkamp voor het herenhuis bouwen waarvoor de oprijlaan vanaf de Driehuizerkerkweg verdwijnen moest. De nieuwe toegang kwam dan vanaf de Kerkesingel en vanaf de Kerkweg (huidige Parkweg). Ook liet zij zeldzame boomsoorten in het park planten.

Als Velserbeek voor 525.000 gulden wordt verkocht aan de ondernemers Alberts en Kluft, ligt het plan op tafel om het landhuis om te gaan bouwen tot fabriek. Om aan geld te geraken voor hun plannen worden alle bomen omgehakt in het park, het hout dat werd vervolgens verkocht. De Gemeente Velsen vond dit veel te ver gaan en kocht vervolgens het landgoed met al het omliggende grond van Alberts en Kluft voor 450.000 gulden. De Gemeente Velsen maakte er een openbaar wandelpark van en het westelijke gedeelte kreeg de bestemming voor een villabouw. In 1929 werd de eerste steen gelegd door het gemeentebestuur voor het Villapark Velserbeek.

Het herenhuis werd verpacht en in gebruik genomen als hotel. In het hotel verbleef tijdens de Olympische Spelen dat toen gehouden werd in Amsterdam het voetbalelftal van Urugay. Het voetbalelftal van Urugay werd toen wereldkampioen, en het hotel kreeg gelijk haar visirekaartje. In het begin van de jaren ’30 werd Park Velserbeek en het Jeneverhuisje opgeknapt. Ook werd er in deze tijd de Oranjerie omgebouwd tot Theeschenkerij, er werden tennisbanen aangelegen, er kwam een Menagerie met uitheemse dieren, een hertenkamp, muziektent, volière, Chinees paviljoen, speelweide en kinderboerderij.

In 1939 werd Velserbeek echter afgesneden van het dorp Velsen doordat de aanleg van de Parkweg dat een verbindingsweg moest gaan worden tussen de Amsterdamseweg en de Stationsweg. Het herenhuis en het park kregen hierdoor een nieuwe hoofdingang aan het nieuwe stuk weg dat gebouwd werd om een betere verbinding te krijgen met IJmuiden. Helaas moesten hiervoor wel de stalling en het koetshuis verdwijnen. Ook wilde de Gemeente Velsen het oude raadhuis in het dorp Velsen gaan uitbreiden en lag het plan op tafel om deze nieuwbouw op de plek van het herenhuis in Velserbeek te zetten. Echter bleven deze plannen op tafel liggen door het uitbreken van de Tweede Wereld Oorlog.velser 4

In het Hotel en de Theeschenkerij op Velserbeek werden tijdens de mobilisatie in 1939 en 1940 de manschappen van het 12de Regiment Infanterie ingekwartierd. Velserbeek was in de meidagen van 1940 slechts enkele dagen een toevluchtsoord voor voornamelijk Joden, die op het allerlaatste moment nog via de haven van IJmuiden naar Engeland wilden gaan vluchten. De Duitse troepen vielen op 15 mei 1940 Velsen binnen en Hotel Velserbeek werd direct gevorderd door de Wehrmacht voor de huisvesting van officieren. In 1942 werd het herenhuis een ambtswoning voor de beruchte NSB -burgemeester Tj. van der Weide die collaboreerde met de Duitse bezetter. Van der Weide was zo gehaat dat hij zijn looproute van Velserbeek naar het nabijgelegen raadhuis in Velsen-Zuid met prikkeldraad liet afzetten als voorzorg tegen aanslagen. In 1944 werd Velserbeek onderdeel van een zeer uiterst geheime Duitse operatie. De inzet was de onderzeeboot “Seehund”, met als doel een laatste poging van Adolf Hitler om de overwinning te behalen tegen de geallieerden.

NSB -burgemeester Tj. van der Weide en verschillende ambtenaren werden in 1945 gearresteerd. Na de oorlog kwam het hotel niet meer terug, maar kwam de Dienst Gemeentewerken in het herenhuis. De dienst ging in 1996 over naar het verbouwde stadhuis in IJmuiden. In 1995, nadat het nieuwe stadhuis van Velsen gereed was gekomen, heeft de gemeente het herenhuis verkocht aan Tanger Advocaten.

Het pand verkeerde in een slechte staat en moest zowel van binnen als van buiten volledig gerestaureerd worden. In 1995 en 1996 is de restauratie uitgevoerd door het in monumentenrestauraties gespecialiseerde aannemingsbedrijf Holleman & Zoon te Santpoort. Betimmeringen die met name na de Tweede Wereld Oorlog waren aangebracht in opdracht van de gemeente zijn verwijderd en de oorspronkelijke sierplafonds op de begane grond, de originele balklagen op de eerste verdieping en ook de brede plankenvloeren zijn weer in het zicht gebracht en hersteld. Ook veel andere details, die deels op de zolder waren opgeslagen, konden worden hersteld of zijn gereconstrueerd en weer aangebracht. Na de restauratie heeft het herenhuis ook van binnen weer de allure gekregen die het van buiten laat zien. Bij de restauratie in 1995 en 1996 is de tweede verdieping ontzien.

De Theeschenkerij is tegenwoordig gevestigd in de voormalige oranjerie van Buitenplaats Velserbeek. De orangerie werd vroeger door de eigenaren van het grote en prachtige landgoed gebruikt om in de wintermaanden tropische planten op te slaan, in de zomermaanden werden er in de orangerie voor de bewoners en genodigden kamermuziek uitvoeringen gegeven.velser 5

Het Chinees paviljoen en de hermitage (en een slechte kopie van het Jeverhuisje) die Goll van Franckenstein heeft laten bouwen en het hertenkamp met de omringende waterpartij dat is laten aanleggen door mevrouw W.Ph. Willink en haar echtgenoot E.L. baron Tuyll van Serooskerken, gouverneur van Noord-Holland bestaan anno 2013 nog steeds.

bron; dichtbij.nl

 

Advertisements

1 Comment

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s